Stanisław Fischer – Nauczyciel, Kolekcjoner i Twórca Muzeum w Bochni
Postać Stanisława Fischera to fundament, na którym opiera się współczesna kultura Bochni. Choć urodził się w Wieliczce, to Bochnię wybrał na swój dom, stając się jej najwybitniejszym kronikarzem i społecznikiem. Kim był człowiek, którego imię nosi dziś bocheńskie muzeum? Poznajmy historię pedagoga, pasjonata historii i Sprawiedliwego Wśród Narodów Świata.
Od Wieliczki do Krakowa – wszechstronne wykształcenie
Stanisław Fischer (właśc. Stanisław Ludwik Jan Fischer de Wilhelmsbach) przyszedł na świat 27 stycznia 1879 roku w Wieliczce, w rodzinie o tradycjach urzędniczych. Jego ojciec, Ludwik, był radcą górniczym, co z pewnością wpłynęło na późniejsze zainteresowania syna historią żup solnych.
Zanim jednak Fischer związał się z Bochnią, zdobył gruntowne wykształcenie w Krakowie. Ukończył renomowane Gimnazjum św. Jacka, a następnie podjął studia na Uniwersytecie Jagiellońskim. Jego horyzonty były niezwykle szerokie – studiował polonistykę, filologię klasyczną oraz filozofię. Równolegle, jako wolny słuchacz, uczęszczał na zajęcia z historii sztuki na Akademii Sztuk Pięknych. Był także stypendystą Akademii Umiejętności i współpracownikiem redakcji Słownika Staropolskiego. To akademickie zaplecze uformowało w nim warsztat badawczy, z którego korzystał przez resztę życia.
Wielicko-bocheński nauczyciel i społecznik
Zanim Stanisław Fischer osiadł na stałe w Bochni, pracował jako nauczyciel gimnazjalny w Wadowicach i Cieszynie. Już wtedy dał się poznać jako aktywny działacz społeczny – w Cieszynie angażował się w prace „Domu Polskiego” i redakcję „Zarania Śląskiego”.
W 1908 roku przybył do Bochni. Przez kolejne 26 lat (do 1934 r.) był filarem tutejszego szkolnictwa. Uczył języka polskiego, łaciny, ale także przedmiotów kształtujących myślenie i wrażliwość: filozofii, logiki, psychologii oraz rysunków. Jego rola nie ograniczała się jednak do sali lekcyjnej. Podczas okupacji hitlerowskiej Fischer wykazał się odwagą cywilną, organizując tajne nauczanie.
Ojciec bocheńskiej kultury: Muzeum, „Plastyk” i Szkoła Muzyczna
Największym dziedzictwem, jakie pozostawił po sobie Stanisław Fischer, są instytucje funkcjonujące do dziś. Po II wojnie światowej, pełniąc funkcję referenta kultury w Powiatowej Radzie Narodowej, wykazał się niezwykłą skutecznością organizacyjną:
- Liceum Plastyczne w Nowym Wiśniczu: W 1947 roku zainicjował utworzenie tej prestiżowej szkoły, co pozwoliło nie tylko kształcić artystów, ale i tchnąć nowe życie w wiśnickie środowisko artystyczne. Szkoła działa do dzisiaj i kształci młodych plastyków z całej Polski.
- Szkoła Muzyczna w Bochni: Wspólnie z Jerzym Żurawlewem (twórcą Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina) doprowadził do powstania szkoły muzycznej.
- Muzeum im. prof. Stanisława Fischera: To dzieło jego życia. Fischer był zapalonym kolekcjonerem. Przez blisko 60 lat gromadził pamiątki historyczne, starodruki, mapy salinarne, obrazy oraz cenne zbiory etnograficzne (w tym obiekty z krajów pozaeuropejskich ofiarowane przez jego uczniów). W 1957 roku przekazał swoją prywatną kolekcję miastu, tworząc podwaliny pod muzeum, którego został pierwszym kustoszem.
Badacz dziejów soli i regionu
Pasja kolekcjonerska szła w parze z pracą naukową. Stanisław Fischer poświęcił życie badaniu historii Bochni i miejscowej żupy solnej. Jego prace do dziś stanowią główne źródło wiedzy dla historyków regionu. Za rozprawę „Kazimierz Wielki i jego stosunek do Bochni i Bocheńszczyzny” Polska Akademia Umiejętności przyznała mu prestiżowy Srebrny Wawrzyn Akademicki.
Był również założycielem Towarzystwa Miłośników Ziemi Bocheńskiej, które w 1959 roku przekształciło się w Stowarzyszenie Bochniaków i Miłośników Ziemi Bocheńskiej (SBiMZB). Nasze Stowarzyszenie do dzisiaj kultywuje pamięć o jednym z naszych najwybitniejszych członków.
Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata
Biografia Fischera ma również bohaterski wymiar wojenny. W trakcie okupacji nie tylko nauczał, ale także niósł pomoc prześladowanym Żydom. Wraz z żoną i córką pomagał m.in. rodzinie Schenkerów. Za tę postawę, we wrześniu 2003 roku, Instytut Yad Vashem przyznał mu pośmiertnie medal „Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata”. Odznaczenie wręczył rodzinie Szewach Weiss, ówczesny ambasador Izraela w Polsce.
Pamięć i publikacje
Stanisław Fischer zmarł 27 kwietnia 1967 roku. Spoczywa na Cmentarzu Komunalnym przy ul. Orackiej w Bochni. Pozostawił po sobie nie tylko instytucje, ale i szereg kluczowych publikacji, w tym:
- Matka Boska Bocheńska i jej kult na tle życia religijnego w dawnej Bochni (1934)
- Dzieje bocheńskiej żupy solnej (1962) – fundamentalna praca o górnictwie solnym.
- Wiśnicz Nowy, jego przeszłość, zabytki i stan dzisiejszy (1967)
Dzięki jego pracy, Bochnia zachowała swoją tożsamość historyczną, a zgromadzone przez niego zbiory do dziś zachwycają turystów odwiedzających muzeum w dawnym klasztorze Dominikanów.
Jeśli interesuje Cię historia regionu lub planujesz wizytę w Małopolsce, koniecznie odwiedź Muzeum im. prof. Stanisława Fischera w Bochni. Zobacz na własne oczy kolekcję, którą ten niezwykły człowiek tworzył przez całe życie.
Strona Muzeum im. Stanisława Fischera
Strona Państwowego Liceum Sztuk Plastycznych im. J. Matejki w Nowym Wiśniczu
