Stowarzyszenie Bochniaków
i Miłośników Ziemi Bocheńskiej

Rok założenia 1936

Obchody Święta Wojska Polskiego w Bochni

Sztandar dla Związku Żołnierzy WP

Uroczystość wręczenia sztandaru dla Związku Żołnierzy Wojska Polskiego

W piątek 15 sierpnia burmistrz Bochni Stefan Kolawiński oraz Zarząd Związku Żołnierzy Wojska Polskiego, Koło nr 1 w Bochni zapraszają na uroczystość wręczenia sztandaru dla Związku Żołnierzy Wojska Polskiego, Koła nr 1 w Bochni. Ceremonię poprzedzi msza święta o godzinie 9.00 w Bazylice św. Mikołaja w Bochni. Po niej nastąpi przemarsz na płytę Rynku, gdzie odbędzie się akt wręczenia sztandaru.

PROGRAM:

9.00 – Msza Święta w Bazylice św. Mikołaja w Bochni,
10.00 – przemarsz na płytę Rynku w Bochni,
10.15 – przemówienia okolicznościowe,
10.30 – poświęcenie sztandaru,
10.35 – wbijanie gwoździ w Tablicę Pamiątkową oraz wpis do Księgi Pamiątkowej
11.00 – wręczenie sztandaru,
11.15 – wręczenie medali, wyróżnień,
11.30 – przemarsz pocztu sztandarowego,
11.40 – pokaz Jednostki Strzeleckiej 2039 z Krakowa,
12.00 – złożenie kwiatów pod tablicą z nazwiskami dziesięciu synów ziemi bocheńskiej, którzy polegli w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 roku (przy budynku Muzeum im. Stanisława Fischera)*.


Obchody Święta Wojska Polskiego są okazją do przypomnienia burzliwych dziejów tablicy legionistów umieszczonej na ścianie Muzeum im. S. Fischera. Poniżej przypominamy artykuł o przywracaniu pamięci publikowany w nr 2-3(85-86) lato-jesień 2010 r. Wiadomości Bocheńskich.


Stanisław Kobiela

Przywracanie pamięci

Odrestaurowanie tablicy legionistów w Bochni

Zryw sierpniowy 1980 r. robotników Stoczni Gdańskiej dodał skrzydeł nie tylko związkowcom w całym kraju, ale także organizacjom lokalnym, działającym na rzecz utrwalania miejscowej tradycji do rozwinięcia cudownej gamy nowych możliwości twórczych. Stowarzyszenie Boczniaków i Miłośników Ziemi Bocheńskiej, które od lat gromadziło cenne archiwalia, teraz dopiero mogło je wydobyć na światło dzienne i wykorzystać na rzecz lokalnej społeczności. Za najpilniejszą potrzebę uznaliśmy przeprowadzenie akcji przywrócenia, zawłaszczonego w PRL-u, historycznego nazewnictwa bocheńskich ulic, placów i budynków i zrekonstruowanie zniszczonych miejsc pamięci narodowej i lokalnej. Ówczesny prezes Stowarzyszenia Józef Kaczmarczyk zaproponował rozpoczęcie konsultacji środowiskowej w tej sprawie w celu uzyskania jak największego poparcia społecznego dla planowanych zmian. 20 lat temu 11 listopada 1990 r. odby się pierwszy od 1938 r., a więc po 52 latach apel poległych pod zrekonstruowaną tablicą bohaterów bitwy warszawskiej – 1920 r. znajdująca się na budynku Muzeum im. prof. S. Fischera w Bochni. Przypomnimy więc jak do tej rekonstrukcji tablicy doszło.

12 października 1981 r. z inicjatywy Stowarzyszenie Boczniaków i Miłośników Ziemi Bocheńskiej odbyła się w „Domu Bochniaków” narada poświęcona uporządkowaniu i przywróceniu historycznego nazewnictwa bocheńskich ulic i placów oraz odrestaurowaniu tablicy pamiątkowej na budynku Muzeum, poświęconej 10 uczniom bocheńskiego gimnazjum, którzy bohaterską śmiercią zginęli w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 r. Omówiono także plan rekonstrukcji pomnika Czynu Legionowego na rogu plant, który od 1946 r. funkcjonował w oficjalnym nazewnictwie jako Pomnik Wolności, popularnie nazywany Pomnikiem Milicjantów. Podstawą do podjęcia tej akcji było wywalczone wcześniej postanowienie Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Bochni z 29 września 1981 r. W naradzie wzięli udział przedstawiciele bocheńskich instytucji, związku zawodowego „NSZZ” Solidarność” w Bochni i organizacji społecznych. Zebranym przedstawiliśmy projekt 18 stronicowego memoriału w tej sprawie. Zebrani udzielili nam pełnego poparcia. Przedstawiciele Komisji Historycznej Delegatury NSZZ” Solidarność” w Bochni dr Teofil Wojciechowski i Wacław Niemirski zadeklarowali aktywny Stanisław Dobranowski: Pamiętam, że tablica w nienaruszonym stanie istniała przez całą okupację. Dopiero na wiosnę 1945 r., około dwa miesiące po ucieczce Niemców z Bochni utrącono kamienną głowę i tułów orła pozostawiając same skrzydła oraz miejsce po wyrwanych i zniszczonych spiżowych tablicach. Przypuszczam, że zrobili to funkcjonariusze NKWD, którzy w Bochni w tym czasie przebywali, a przyczynili się do tego działacze instalującej się w Bochni nowej komunistycznej władzy ludowej. 

Tablica wykonana została w zakładzie kamieniarskim Wojciecha Samka i Antoniego Chajdeckiego w 1930 r. w 10-tą rocznicę słynnej bitwy warszawskiej 1920 r. nazywanej „Cudem nad Wisłą”. Składała się z części kamiennej z napisem „Bochnia – Swoim Bohaterom 1920-1930”, która zwieńczona była rzeźbą orła z rozłożonymi skrzydłami. Metalowe, wykonane w spiżu elementy tablicy zamontowane były w środkowej jej części. Pierwszy owalny przedstawiał podobiznę marszałka Józefa Piłsudskiego z profilu z napisem w otoku „Józef Piłsudski – Marszałek”. Drugi napis prostokątnej tabliczce spiżowej brzmiał: „Roku 1930 Pierwszemu Marszałkowi Polski Józefowi Piłsudskiemu Budowniczemu Polski Odrodzonej w dziesiątą rocznicę wyzwolenia Ojczyzny”. Jeszcze niżej była większa tabliczka z napisem: „Polegli na polu chwały w walkach o niepodległość Państwa Polskiego pod wodzą Józefa Piłsudskiego”, a poniżej nazwiska bohaterskich uczniów bocheńskiej szkoły: Michał Korta, Jan Witkowski, Władysław Tarada, Edward Lizak, Józef Kurek, Józef Kronenberg, Henryk Pilch, Roman Jakubowicz, Henryk Tara i Jerzy Kopeczny. Odczytanie treści tablicy, którą musieliśmy podać w memoriale nie było łatwe. Posiadaliśmy niewielką fotografię tablicy z okresu przedwojennego, w formacie mniejszym niż pocztówka, wykonaną przez prof. Piotra Galasa, zapewne dla Koła Krajoznawczego im. Wincentego Pola przy bocheńskim Gimnazjum, którego był opiekunem z ramienia grona pedagogicznego. Przy pomocy kilkakrotnych powiększeń, a także kwerendy, którą przeprowadziłem w parafialnym archiwum (księga zmarłych w latach 1914-1920) udało się nam ją odczytać, a przede wszystkim podać dokładne imiona i nazwiska bocheńskich bohaterów bitwy warszawskiej 1920 r. O wiele łatwiejsze było odszukanie nazwisk poległych w latach 1914-1920 uwidocznionych na pomniku Czynu Legionowego na rogu bocheńskich plant. Zachowało się bowiem w zbiorach Stowarzyszenia zaproszenie na uroczystość odsłonięcia w 1934 r. pomnika z pełnym jego opisem. Żądanie usunięcia takich patronów ulic jak Bolesław Bierut, Feliks Dzierżyński, Marceli Nowotko czy Ludwik Waryński, przywrócenia historycznych nazw ulicy: Bernardyńskiej, św. Leonarda, św. Marka, Floris, a także nazwanie nowego placu imieniem gen. Leopolda Okulickiego zostało oprotestowane przez beton partyjny w środowisku ZBOWID i Związku Żołnierzy Zawodowych w Bochni. Komitet Miejski PZPR w Bochni zgłosił wprawdzie protest w sprawie usunięcia z nazw ulic komunistycznych idoli, ale zaakceptował pomysł odrestaurowania tablicy na budynku Muzeum poświęconej legionistom i na przywrócenie właściwej idei Pomnikowi Czynu Legionowego. Starania nasze i organizacji współpracujących z nami w tej sprawie przerwał stan wojenny ogłoszony w niedzielę 13 grudnia 1981 r. Działalność Stowarzyszenia – podobnie jak wielu innych organizacji – została zawieszona. Trzech komisarzy stanu wojennego (nazwiska znane redakcji) pilnowało zawieszonego Stowarzyszenia. Po odwieszeniu działalności Stowarzyszenie, realizując podjęte wobec społeczeństwa zobowiązania, wystąpiło do Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Tarnowie o wyrażenie zgody na odrestaurowanie tablicy na budynku Muzeum, ale sprawa utknęła, gdyż Konserwator domagał się akceptacji, a nawet wniosku władz miasta Bochni, jako właściciela terenu. Niebawem nadarzyła się okazja w związku z przygotowywaniem przez Miasto uroczystych obchodów 730-lecia Bochni. 22 lutego 1983 r. Stowarzyszenie odpowiadając na apel Społecznej Rady Kultury w Bochni o nadsyłanie propozycji do programu tych obchodów przedstawiło 12 propozycji, a wśród nich podjęcie na sesji Miejskiej Rady Narodowej w Bochni uchwały o przywróceniu starych nazw ulic, oznakowanie miejsc po nieistniejących szybach solnych i odrestaurowanie tablicy pamiątkowej legionowej na budynku Muzeum oraz pomnika Niepodległości na plantach. Zaproponowaliśmy także, aby delegacje Miasta, bocheńskich instytucji i stowarzyszeń z tej okazji złożyły wiązanki kwiatów m. in. pod tablicą i pod pomnikiem. Był to jeszcze czas realnego socjalizmu, więc w niektórych środowiskach ukształtowała się opinia, że Stowarzyszenie prowadzi działalność polityczną i opozycyjną. Ci, którzy szli najdalej twierdzili, że szerzymy w Bochni dywersję. Sprawa ta była omawiana na posiedzeniu Zarządu Głównego Stowarzyszenia 20 września 1983 r. na wniosek wiceprezesa płk Władysława Roguża. Jakkolwiek w Zarządzie Stowarzyszenia znajdowali się działacze reprezentujący różne poglądy polityczne, to jednak zwyciężył pogląd, że nadużyciem jest sugerowanie przez kogokolwiek, że upominanie się o zachowanie tradycji i pamięci historycznej jest działalnością polityczną i opozycyjną i dlatego zarząd jednogłośnie (łącznie z wnioskodawcą) zaakceptował podejmowane działania. Temat ten wypłynął także w czasie obrad XV Walnego Zjazdu Delegatów Stowarzyszenia w dniu 1 października 1983 r. Poparcia naszym staraniom udzieliła delegacja wrocławska (prof. Wacław Korta, Leon Mączka), krakowska (doc. dr Józef Korpała, dr Jan Pawłowski), katowicka (Maria Twardowska, Maria Piątkowa zd. Jabłońska) i warszawska (Bronisław Janicha). Efektem tych wystąpień i była jednogłośnie podjęta uchwała nr 9 akceptująca kontynuowanie tych działań w przyszłości. Musiało jednak minąć siedem lat, aby idea odrestaurowania tablicy pamiątkowej i Pomnika Czynu Legionowego mogła być zrealizowana. Władze miejskie tłumaczyły się trudnościami w wykonaniu stosownej dokumentacji oraz brakiem środków na ten cel. Podejmowaliśmy w tym czasie różne inne działania na rzecz utrwalenia pamięci o ludziach związanych z Bochnią i Ziemią Bocheńską. Na wiosnę 1984 r. udało się na forum MRN przeprowadzić nasze propozycje nazw dla nowych ulic: ks. Jana Kantego Andrusikiewicza, Tadeusza Popka, ks. Walentego Gadowskiego, dr. Franciszka Hoszarda, dr Władysława Kiernika i prof. Franciszka Bujaka. 10 czerwca 1988 r. sale „Domu Bochniaków” nie mogły pomieścić wszystkich gości. Na wykład prof. dr hab. Wacława Korty, prezesa naszego oddziału wrocławskiego o generale Leopoldzie Okulickim przybyli tłumnie mieszkańcy Bochni, a wśród nich w komplecie bocheńska delegatura NSZZ” Solidarność” z Jerzym Orłem na czele. Był to w historii Bochni pierwszy wykład o wybitnym Synu Ziemi Bocheńskiej – Leopoldzie Okulickim. W jesieni 1990 r. Stowarzyszenie zdecydowało się własnym kosztem dokonać rekonstrukcji tablicy. Pan Stanisław Dobranowski już z końcem lat 80-tych zaczął na ten cel zbierać złom metali kolorowych. Dzisiaj wspomina tamten okres: Dużo złomu mosiężnego dostałem od pana Janusza Bacika, kierownika magazynu Kopalni Soli w Bochni. Wszyscy do których się zwracałem z wielką życzliwością reagowali na hasło Bochniaków. Wystarczyło i na tablicę i na pomnik. Kol. Dobranowski miał kontakt z Pracownią Metaloplastyki, Złotnictwa, Płatnerstwa i Broni w Tarnowie pana Mariana Mikuły i zdobył kalkulację cenową, co pozwoliło nam na złożenie zamówienia. Pan Mieczysław Hajdecki z Bochni, brat znakomitego rzeźbiarza prof. i prorektora ASP w Krakowie Antoniego Hajdeckiego, podjął się społecznie uzupełnić brakujące kamienne elementy rzeźby orła (głowę, tułów) i 6 listopada 1990 r. zamontował je nad tablicy. Odlany ze spiżu medalion i tablice zamontował 9 listopada pan Marian Mikuła, plastyk pan Paweł Wojcieszko i grupa naszych sympatyków. Całą akcją montażu kierował kol. Stanisław Dobranowski, a dokumentację fotograficzną wykonał pan Bogdan Mrówka. Tego samego dnia 9 listopada 1990 r. w kinie „Syrenka” odbyło się spotkanie z żołnierzem 1 pp Legionów majorem Józefem Herzogiem, adiutantem Leopolda Okulickiego. Spotkanie zorganizowała Delegatura NSZZ „Solidarność” w Bochni. W późnych godzinach wieczornych spotkał się on w „Domu Bochniaków” z aktywem Stowarzyszenia i przekazał do naszego archiwum swoją korespondencję z Władą Okulicką żoną Generała, mieszkającą w Londynie i Antonim Patlą legionistą i dał nam także jego wspomnienia legionowe. Następnego dnia 10 listopada 1990 r. odbyła się VII nadzwyczajna, uroczysta sesja nowej Rady Miejskiej wybranej w czerwcu 1990 r., w czasie której doc. dr hab. Andrzej Mankowicz wygłosił wykład Rok 1920 – wojna w obronie Europy. Następnie radni i zaproszeni goście przeszli pod tablicę na budynku Muzeum. Przewodniczący Rady Stanisław Kobiela dokonał uroczystego odsłonięcia tablicy i przeprowadził apel poległych. Rada Miejska, przedstawiciele instytucji i organizacji społecznych złożyli wieńce i kwiaty. Po tej uroczystości zwiedzono wystawę w Muzeum im. prof. S. Fischera p.t. Przewrót umysłowy w Polsce – Konstytucja 3 Maja w tradycji i świadomości Polaków. Scenę odsłonięcia tablicy utrwalił kamerą video prof. Eugeniusz Żuk (w arch. Stowarzyszenia). W następnym numerze „Wiadomości Bocheńskich” napiszemy o pierwszym apelu poległych legionistów (po 1945 r.) zorganizowanym przez Stowarzyszenie 11 listopada 1988 r. pod pomnikiem Czynu Legionowego na rogu bocheńskich plant i jego rekonstrukcji. W latach 1946 – 1988 pomnik ten był zamieniony na Pomnik Milicjantów.

Stanisław Kobiela

fot. Bogdan Mrówka

161. rocznica wybuchu Powstania Styczniowego

Bochnia, wówczas miasto obwodowe leżące poza terenem objętym działaniami powstańczymi, odegrała ważną rolę zaplecza dla Powstania Styczniowego. Stąd przemycano za Wisłę do oddziałów powstańczych broń i amunicję, leki i środki opatrunkowe, żywność, a przede wszystkim

Czytaj więcej »

Nowy numer Wiadomości Bocheńskich już dostępny!

Wraz z najlepszymi życzeniami świątecznymi przekazujemy Państwu ostatni w tym roku numer Wiadomości Bocheńskich nr 4(138). Numer ten otwiera artykuł dr Kazimierza Przybyłki z Lublina, który wspomina dzieciństwo w Lipnicy, opisuje obyczaje Bożonarodzeniowych oraz przedstawia swoje refleksje świąteczne. Co w numerze?

Czytaj więcej »