W poniedziałek, 28 września 2026 r., w murach Domu Bochniaków, odbyła się wyjątkowa konferencja naukowa poświęcona jednej z najbardziej nietuzinkowych postaci w historii naszego regionu. Wydarzenie, zatytułowane „Polityk w czasach przełomu – Władysław Kiernik. Postać, dylematy, dziedzictwo”, zostało zorganizowane przez nasze Stowarzyszenie w partnerstwie z Muzeum Niepodległości w Warszawie oraz Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego w Warszawie. Projekt zrealizowano dzięki współfinansowaniu Burmistrza Miasta Bochni. Celem spotkania było wieloaspektowe spojrzenie na życiorys polityka, który nierozerwalnie związał swoje losy z bocheńską ziemią, a później kształtował rozwój całej Rzeczypospolitej.
O godzinie 9.00 konferencję zainaugurowała Prezes Zarządu Głównego Bochniaków Zofia Sitko, która wygłosiła prelekcję „Władysław Kiernik (1903-1920) – wybitny społecznik bocheński”. Prelegentka przypomniała, że Władysław Kiernik urodził się w 1879 r. w Bochni i tu prowadził niezwykle aktywną działalność edukacyjną oraz niepodległościową. Zgromadzeni słuchacze mogli poznać szczegóły jego pracy w bocheńskim Kole im. Marii Konopnickiej Towarzystwa Szkoły Ludowej oraz zaangażowania w struktury Powiatowego Komitetu Narodowego. Ukoronowaniem tej lokalnej działalności było przejęcie przez niego władzy w powiecie jesienią 1918 roku i objęcie stanowiska pierwszego polskiego starosty bocheńskiego. Wspomniała również jego bogatą karierę prawniczą i zaangażowanie w tak wiele inicjatyw społecznych i politycznych na Bocheńszczyźnie.
Następnie o 9.30 głos zabrał Piotr Niwiński z Muzeum Niepodległości w Warszawie, prezentując referat „Władysław Kiernik a sprawa dojlidzka z lat 1921-1922”. Wykład ten rzucił światło na trudny okres od sierpnia 1921 r. do kwietnia 1922 r., kiedy to Kiernik pełnił funkcję prezesa Głównego Urzędu Ziemskiego, instytucji odpowiedzialnej za realizację reformy rolnej. Osią wystąpienia była kontrowersyjna transakcja nabycia majątku dojlidzkiego przez Polsko-Amerykański Bank Ludowy z pominięciem parcelacji. Prelegent ukazał mechanizmy, w wyniku których lokalny problem przerodził się w ogólnopolską aferę gospodarczą, wykorzystywaną bezpardonowo w walce politycznej między endecją a środowiskiem ludowym. W wyniku tych zawirowań Kiernik stracił urząd prezesa, mimo że w lipcu 1922 roku sejmowy sąd honorowy całkowicie oczyścił go z krzywdzących zarzutów o nieuczciwość.
Kolejny niezwykle trudny etap kariery naszego krajana omówił o godzinie 10.00 Piotr Maroński, reprezentujący Muzeum Niepodległości w Warszawie oraz Uniwersytet w Białymstoku. Jego wystąpienie zatytułowane „Krwawy Kiernik – Władysław Kiernik jako Minister Spraw Wewnętrznych w II rządzie Wincentego Witosa 28 maja – 14 grudnia 1923 r.” spotkało się z dużym zainteresowaniem słuchaczy. Referat przybliżył dramatyczne wydarzenia z jesieni 1923 r., gdy kraj pogrążał się w hiperinflacji i masowych strajkach robotniczych. Władysław Kiernik, stojąc na czele resortu spraw wewnętrznych, prezentował nieustępliwe stanowisko i na jego wniosek 3 listopada 1923 roku gabinet podjął decyzję o wprowadzeniu stanu wyjątkowego. Tragiczne starcia zbrojne w Krakowie z 6 listopada, w których od kul zginęli manifestanci oraz żołnierze, sprawiły, że Kiernik stał się dla opozycji uosobieniem bezwzględnego aparatu represji, zyskując przydomek „krwawego Kiernika”.
Po przerwie kawowej, o godzinie 11.00, dr Mateusz Ratyński (Instytut Pamięci Wszechnicy Świętokrzyskiej / Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego) poszerzył horyzont historyczny w referacie „Władysław Kiernik – działalność polityczna w II RP i Polsce powojennej”. Prelegent nakreślił drogę Kiernika od Sejmu Ustawodawczego po teki ministerialne, w tym m.in. funkcję ministra rolnictwa w rządach Skrzyńskiego i Witosa. Omówiono jego współodpowiedzialność za linię programową PSL „Piast” oraz jego ogromny wkład w organizację zjednoczenia sił lewicowych – Centrolewu, za co przypłacił uwięzieniem w twierdzy brzeskiej we wrześniu 1930 roku. Wykład objął również powojenny epizod wejścia Kiernika w skład Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej na stanowisku Ministra Administracji Publicznej.
Uzupełnieniem wiedzy o działalności polityka była prelekcja dr Mirosławy Bednarzak-Libery z Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego w Warszawie, zatytułowana „Władysław Kiernik w zbiorach Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego i Zakładu Historii Ruchu Ludowego”. Wystąpienie udowodniło, jak ważnym zadaniem dla muzealników jest gromadzenie i opracowywanie archiwaliów, fotografii oraz przedmiotów osobistych, które pozwalają historykom i badaczom rekonstruować autentyczny obraz liderów ruchu ludowego. Na ich podstawie można zrozumieć skalę rozpoznawalności Władysława Kiernika, jako czołowego polskiego polityka, którego aktywność regularnie opisywana była w prasie ogólnopolskiej, a jego wystąpienia przybierały miarę oficjalnej linii narracyjnej głównego środowiska ludowego.
Sesję referatową o 12.00 zamknął bocheński historyk Ireneusz Sobas w referacie „Postać symbolizująca czy propagująca, czyli spór o ul. Kiernika w Bochni”. Wystąpienie odnosiło się do wciąż rezonującej, bardzo współczesnej dyskusji nad procesem dekomunizacji i próbami oceny obecności Władysława Kiernika w narzuconych przez władze komunistyczne strukturach po 1945 r.. Prelegent przeanalizował zjawisko pamięci historycznej w lokalnej przestrzeni miejskiej i wyzwania związane z trudnym, wielowymiarowym dziedzictwem, które po sobie pozostawił bohater konferencji. Z referatu wysnuła się jednak klarowna opinia, że utrwalanie w przestrzeni miejskiej postaci tak silnie zasłużonych dla lokalnej społeczności nie powinna być niwelowane przez ogólnopolskie próby zero-jedynkowego katalogowania poszczególnych polityków nie mających już prawa do obrony.
Stowarzyszenie Bochniaków i Miłośników Ziemi Bocheńskiej dziękuje wszystkim współorganizatorom, prelegentom, a także gościom, w tym zwłaszcza młodzieży, za liczne przybycie. Mamy nadzieję, że wygłoszone referaty przyczynią się do trwałego ożywienia debaty o wybitnych postaciach wywodzących się z naszej małej ojczyzny i powrocie Władysława Kiernika do trwałej obecności w tkance miejskiej.
Dziękujemy przede wszystkim koledze Stanisławowi Mrozowi za pomysł konferencji, jej przygotowanie w najdrobniejszych detalach i utrwalenie w fotorelacji. Dziękujemy również naszym partnerom: Muzeum Niepodległości w Warszawie oraz Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego w Warszawie za wybitne podniesienie wartości merytorycznej konferencji i nadanie jej naukowego wymiaru.
